XƏBƏRLƏR

26 fevral - Xocalı soyqırımı

26 fevral - Xocalı soyqırımı

"Bütövlükdə Azərbaycanxalqınaqarşı
yönəldilmiş Xocalı soyqırımı özağlasığmaz
qəddarlığı və qeyri-insanicəza üsulları ilə bəşər
tarixində birvəhşilikaktıdırBusoyqırımeyni
zamandabütünbəşəriyyətə qarşı tarixibircinayətdir."

Heydər Əliyev


26 fevralda, hərilXocalı soyqırımı qəlbimizdə ürəy ağrısıilə xatırlayırıq. Xocalı soyqırımı Azərbaycantarixinə əndəhşətlivə faciəlisəhifələrdənbirikimidaxiloldu. Xocalı şəhərinihədəfolaraqseçərəkermənilərhansı məqsədiizləirdililər?Birtərəfdən, Qarabağındağlıqhissəsində stratejiəhəmiyyətiməhvetməkməqsədigüdən, birtərəfdəndə ermənilərsadəcə tamamilə Xocalınıməhvetməkistəyirdi , hansıkiqədimdövrdən bugünki günə qədərxalqıntarixivə mədəniənənələriniəksetdirənbiryerdir. Bu xüsusi mədəniyyət Xocalı-Gədabəy mədəniyyəti kimi tarixə düşdü. Siklopik strukturlar, çınqıl konstruksiyalar, dolmenlər, məzar dərələri və Xocalıın digər abidələri, eləcə də gündəlik həyatın müxtəlif obyektləri insan cəmiyyətinin inkişaf dinamikasını əks etdirən mədəniyyət nümunələridir. 
Erməni işğalından sonra, bütün bu mədəniyyət abidələrinin və texnologiya vasitəsi ilə ən qədim qəbirlərdən biri hesab olunan Xocalı qəbiristanlığı, dünya mədəniyyətinə qarşı yönəldilmiş erməni vandalizminin bir nümunəsidir.


Yeri gəlmişkən, XIX əsrə qədər Dağlıq Qarabağdaki erməni etnik qrupu heç vaxt mövcud deyildi. Qarabağ albanlarının xristian olması faktından faydalanaraq, 19-cu əsrdən bəri bir çox erməni ailələri köçdü. Nümayış sübut kimi 1978-ci ildə  Ağdərə rayonunun Marağa kəndində (Dağlıq Qarabağ) ermənilər tərəfindən1928-ci ildə Marağa şəhərindən İrana köçmüş ilk 200 ailənin (erməni ailələrinin) şərəfinə tikilmiş abidə sayılır.


Xocalının işğalından sonra diqər erməni vandalizm aktları ilə birlikdə, məşhur Xocalı-Gədabəy mədəniyyətinin beşiyi təmsil edən Xocalı məzarlıqları yer üzündən silinib.


Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti Azərbaycanda əsas və ən qədim mədəniyyətdir. Yerli insanların mıs metal ilə tanış olunan, eneolit dövründə yaranmışdır. Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti təxminən 3 min il müddətində müəyyənləşdirilir.Onun mövcudluğunun son dövrü təxminən minillik milinin ortalarına bərabər gəlir, hansı ki bürünc top və silahların dəmir olanları ilə əvəz edilmişdir. 
Bu dövrdə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti qonşu mədəniyyətlərlə qarşılıqlı təsirlər, istehsalın gələcək inkişafı, ideologiyasında dəyişikliklər nəticəsində görünüşünü dəyişməyə başladı.Buna baxmayaraq, bəzi elementləri hələ də azərbaycanlıların həyatında qorunub saxlanılmışdır. Xüsusilə konservativ bir sıra formalar və keramika məmulatları bəzəkləri idi. Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin tipik abidələrindən biri çınqıl konstruksiyalardır, hansı ki divarları düzülmüş böyük blok daşlardan ibarətdir. 
Xanlar, Daşafur, Şamxor və Gədəbəy rayonlarında çınqıl strukturları müəyyən edilmişdir. Onların mövcudluğu Qubatlı, Touz və Qazaxıstan bölgələrində gözlənilir. Naxçıvanda onlar Noraşenk rayonunda qeydə alınıb. Respublikada müəyyənləşdirilmiş siklopik strukturların sayı 120-dir.

Bir tərəfdən, ürəyimiz torpaqlarımızın qədim tarixi üçün qürur duyur, digər tərəfdən - acı və qəzəblənməz itkilərdən hiddətlənir.

1992-ci il fevralın 26-da Xocalı şəhərində 7 min əhalisi olan erməni hərbi birləşmələri soyqırım aktı həyata keçirmişlər. Şəhərə hərbi hissələrinin hücum zamanı təxminən üç min nəfər var idi, çünki şəhərin 4 aydan artıq müddətə blokadada olması səbəbindən əhalinin əksəriyyəti onu tərk etmişdilər. 
Xocalı soyqırımı zamanı 613 nəfər öldürüldü, müxtəlif yaşda olan 1000 mülki şəxs güllə yarasından əlil oldu. 106 qadın öldürüldü, 63 gənc uşaq, 70 yaşlı, 8 ailən tamamilə məhv edildi, 25 uşağı iki valideyini, 130 nəfər valideynlərindən biri itirdi. Faciənin gecəsində 1,275 mülki şəxs tutuldu, 150 nəfərin taleyi hələ də bilinməyib. Bu cinayət cəzasız qalmamalıdır. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi-siyasi təcavüzü dünya ictimaiyyəti tərəfindən qınanmalıdır. Beynəlxalq təşkilatlar, dünya ölkələrinin parlamentləri, Azərbaycan ərazisində Ermənistan tərəfindən törədilmiş Xocalı soyqırımının əsl soyqırımı kimi siyasi və hüquqi qiymət verməlidir. Xatırladaq ki, bir sıra ölkələrin parlamentləri Xocalı soyqırımını tanımağa qərar veriblər.